maxresdefault

Kalendarz Mezopotamii i Sumeru

 

Źródło: history-world.org, tłum. Radtrap

The International History Project, r. 2003

Rok słoneczny w Mezopotamii był podzielony na dwa sezony, czyli na „lato” podczas którego zaczynały się zbiory jęczmienia, w drugiej połowie naszego maja lub na początku czerwca, oraz na „zimę”, okres odpowiadający naszej jesieni i zimie. Trzy sezony (Asyria) oraz cztery sezony (Anatolia) były znane w krainach północnych, lecz w Mezopotamii podział na dwa sezony wydawał się zupełnie normalny. Przynajmniej do roku 1800 p.n.e. prognozy finansowe miasta Mari, w samym środku doliny Eufratu, były ustalane na przyszłych sześć miesięcy.

Miesiące zaczynały się od pierwszego widzialnego sierpa księżyca, jeszcze w VIII wieku p.n.e. nadworni astronomowie zdawali raport o tej ważnej obserwacji na niebie królom asyryjskim. Nazwy miesięcy różniły się w zależności od miasta – w samym sumeryjskim mieście Babilon miesiąc mógł mieć kilka różnych nazw, w zależności od trwających świąt, sezonowych prac (np. strzyżenia owiec) odbywających się tradycyjnie w danym miesiącu itd. Z drugiej strony, już w XXVII wieku p.n.e. , jeśli nie wcześniej, Sumerowie używali sztucznych jednostek czasu, opisując dni objęcia stanowiska lub dzierżawy nieruchomości przez ważnych oficjeli…

Administracja sumeryjska potrzebowała również jednostki czasu obejmującej cały cykl rolniczy – dla przykładu, czasu dostarczenia nowego jęczmienia i wystawienia stosownych rachunków za kolejne zbiory. Ten rok finansowy zaczynał się około dwa miesiące po zbiorach jęczmienia. Dla wszystkich innych rok zaczynał się wraz ze zbiorami, lub też przed nimi. Ten zmienny i przerywany rok nie był wystarczająco precyzyjny dla skrupulatnych skrybów Sumeru, którzy jeszcze przed 2400 r. p.n.e.  zaczęli używać schematycznego roku złożonego z 12-tu 30-dniowych miesięcy (30 x 12=360).

Mniej więcej w tym samym czasie, idea roku królewskiego nabrała bardziej precyzyjnego kształtu, zaczynając się prawdopodobnie podczas zbiorów jęczmienia, kiedy król celebrował nowy (rolniczy) rok, oferując pierwsze plony -pierwociny bogom, oczekując w zamian ich błogosławieństwa na cały rok. Jeśli podczas mijającego roku dochodziło do jakichś ważnych wydarzeń związanych z działalnością króla (podbój militarny, budowa świątyni itp.), które wiązano z pomocą nadnaturalnych, niebiańskich sił, dany rok nazywany był od stosownego wydarzenia. Np. jako rok w którym „zbudowano świątynię Ningirsu”… Ten sposób zapisywania lat został zmieniony w Babilonii w XVII wieku p.n.e. , gdy zaczęto numerować lata panowania królewskiego.

116813608_IMG_20140927_214434Metoda księżycowa zaczęła wypierać pozostałe w XXI wieku p.n.e. Rok księżycowy prawdopodobnie zawdzięczał swój sukces postępowi ekonomicznemu… Coraz powszechniejsze użycie srebra jako sztandarowej waluty, wymagało elastyczniejszych warunków płatności. Człowiek wynajmujący na rok służącego w księżycowym miesiącu Kislimu, wiedział że umowa wygasa w następnym miesiącu Kislimu, nie musiał zliczać dni ani okresów pomiędzy dwiema datami. W mieście Mari ok. 1800 r.p.n.e. przydziały były już wyznaczane przy użyciu 29 lub 30-dniowych miesięcy księżycowych. W XVIII wieku p.n.e. Imperium Babilońskie przyjęło sztandarowy kalendarz księżycowy, stworzony na bazie kalendarza księżycowego świętego miasta Sumerów – Nippur.

Potęga i prestiż Babilonu gwarantowały sukces roku księżycowego, który zaczynał się 1 Nisanu, na wiosnę. Kiedy w XVII wieku p.n.e. datowanie za pomocą lat panowania było już praktyką powszechnie przyjętą, okres pomiędzy dniem intronizacji króla a kolejnym dniem 1-ego Nisanu, nazywany był „początkiem rządów króla (imię króla)”, zaś lata panowania liczono od 1-ego Nisanu. Potrzeba było jeszcze zsynchronizować 354-dniowy kalendarz księżycowy z rokiem słonecznym (rolniczym) trwającym około 365 dni. Dokonano tego poprzez wyznaczenie miesiąca przestępnego. Tak więc, w XXI wieku p.n.e. odnotowano specjalną nazwę miesiąca przestępnego, jak wyczytujemy z zachowanych źródeł. Miesiąc ten wyznaczano w dość losowy sposób, w zależności od potrzeb, prawdziwych lub wymyślonych – każde miasto sumeryjskie wyznaczało go wg własnej woli, np. 11 takich miesięcy w ciągu 18-tu lat, albo 2 miesiące w tym samym roku. Dopiero później imperium scentralizowało tą praktykę, i najpóźniej w roku 541 p.n.e. zostało to ogłoszone w edykcie królewskim.  Odkrycia w astronomii pozwoliły później uregulować zasady wyznaczania miesiąca przestępnego, i już pod panowaniem królów perskich (ok. 380 r. p.n.e.) kalendarz babiloński zaczął stosować niemal perfekcyjny sposób obliczania cyklów księżycowo-słonecznych, każdy trwający 19 lat (235 miesięcy), z latami przestępnymi: 3, 6, 8, 11, 14, 17 i 19 rokiem w cyklu. Dzień nowego roku (Nisanu 1) zaczęto wyznaczać w nowy sposób, wypadał teraz w okolicy przesilenia wiosennego, w okresie 27-dniowym.

mesopotamia mapNazwy miesięcy babilońskich: Nisanu, Ayaru, Simanu, Du’uzu, Abu, Ululu, Tashritu, Arakhsamna, Kislimu, Tebetu, Shabatu i Adaru. Miesiąc Adaru II był miesiącem przestępnym, wypadającym 6 razy podczas 19-letniego cyklu, ale nigdy w roku nr 17, kiedy wyznaczano w zamian Ululu II. Tym samym kalendarz babiloński, aż do samego końca, trzymał się tradycji dzielenia roku na dwa sezony, tak samo jak miesiące babilońskie zostawały w pełni księżycowymi, zaczynając się od pierwszego widzialnego księżyca na wieczornym niebie. Dzień zaczynał się o świcie. Zegary słoneczne i wodne służyły do odliczania godzin.

Wpływ kalendarza babilońskiego widzimy w wielu tradycjach innych ludów, sąsiadów Babilonu lub jego wasali, które przetrwały długo po tym, jak sam Babilon został podbity przez innych. Przede wszystkim mowa o kalendarzu żydowskim, będącym w ciągłym użyciu, który przejął [od Babilonu] podobny system obliczania miesięcy, miesięcy przestępnych, nazwy miesięcy oraz inne szczegóły. Przyjęcie kalendarza babilońskiego miało miejsce podczas Niewoli Babilońskiej w VI wieku p.n.e.

Inne kalendarze na Bliskim Wschodzie

Słówko o Asyryjczykach i Hetytach. Na temat kalendarzy innych ludów starożytnego Bliskiego Wschodu wiemy bardzo, bardzo niewiele. Jest pewna wiedza, na temat nazw niektórych miesięcy, ale nieznana jest ich kolejność. Miesiące były prawdopodobnie wszędzie księżycowe, brakuje jednak dowodów na użycie miesięcy przestępnych, jak choćby  w przypadku Asyrii. Asyryjczycy również używali tygodnia, pięciodniowego… Po udzieleniu pożyczki, jej odsetki były wyliczane na tygodnie do przodu, niezależnie od kaprysów roku cywilnego… Od roku około 1100 p.n.e. babilońskie nazwy miesięcy zaczynały wypierać nazwy asyryjskie, i w czasach kiedy Asyria była już światową potęgą, używała ona babilońskiego kalendarza księżycowo-słonecznego.

O kalendarzu hetyckim wiemy jeszcze mniej. Podobnie jak w Babilonii, pierwszy miesiąc Hetytów zaczynał się podczas zbiorów, składano ofiary z plonów dla bogów w celu uzyskania błogosławieństwa.

Iran

W czasie podboju Babilonii w roku 539 p.n.e., królowie perscy uczynili cykliczny kalendarz Babilonu oficjalnym kalendarzem całego imperium perskiego, od Indusu aż po Nil. Dokumenty aramejskie z perskiego Egiptu, posiadają daty zarówno egipskie, jak i babilońskie. Podobnie lata panowania były zliczane w babilońskim stylu, od 1 Nisanu… Seleucydzi, a później Partyjscy panowie Iranu, również zachowali kalendarz babiloński. Administracja fiskalna w północnym Iranie, poczynając od I wieku p.n.e. używała zaratusztriańskich nazw dni i miesięcy, jak czytamy w dokumentach Pahlavi (język irański Persji Sasanidów). Pochodzenie i historia kalendarza zaratusztriańskiego pozostają tajemnicą. Wiadomo że dzielił się na 12 miesięcy, każdy po 30 dni, plus 5 dni dodatkowych (razem 365 dni). Był oficjalnym kalendarzem w czasach dynastii Sasanidzkiej, od około 226 roku n.e. aż do podboju arabskiego w 621. Arabowie przynieśli ze sobą muzułmański kalendarz księżycowy, jednak Persowie wciąż używali sasanidzkiego roku słonecznego, który zrównano w roku 1079 z kalendarzem juliańskim, poprzez wprowadzenie roku przestępnego.

 


 

Źródło: wikipedia

Poczynając od nowego księżyca [sierpa], Babilończycy świętowali każdy co siódmy dzień miesiąca jako „dzień święty”, nazywany również „złym dniem” (zły w sensie „nieodpowiedni” dla wykonywania jakichkolwiek czynności). W dniach tych oficjelom zabraniano wykonywania wielu czynności, zaś zwykłym ludziom zabraniano „czynić życzenia”, natomiast dzień 28-my w miesiącu na pewno był nazywany „dniem odpoczynku”. W każdym takim dniu, składano ofiary różnym bogom i boginiom, prawdopodobnie w nocy, aby nie łamać zakazu pracy: Merodachowi oraz Isztar dnia 7-mego, Ninlilowi i Nergalowi dnia 14-tego, Sinowi i Szamaszowi dnia 21-ego, oraz Enki i Mah dnia 28-ego. Tablice klinowe z VI wieku p.n.e., z czasów rządów Cyrusa Wielkiego oraz Kambyzesa podkreślają, że daty tych dni były czasami wyznaczane niedokładnie. Cykl księżycowy, trwający 29 lub 30 dni, zawierał w sobie 3 tygodnie 7-dniowe, oraz 4-ty i ostatni tydzień trwający 8 lub 9 dni, tym samym łamał on nieprzerwany cykl 7-dniowy.

homepageOmawiając różne teorie pochodzenia dnia szabatu, Encyklopedia Żydowska wyróżnia teorię asyriologów w rodzaju Friedricha Delitzchca, twierdzącego że szabat wywodzi się z cyklu księżycowego, miesiąca zawierającego 4 tygodnie, każdy kończący się dniem szabatu, plus 1 lub 2 dni w miesiącu których nie wliczano do rachuby. Problemem tej teorii jest złamanie tradycji nieprzerwanego cyklu siedmiodniowego, oraz brak zapisków historycznych nazywających tydzień księżycowy Szabatem w jakimkolwiek języku.

Babilończycy świętowali również 19-ty dzień miesiąca, jako „zły dzień” lub „dzień gniewu”, ponieważ był on 49-tym dniem (poprzedniego) miesiąca, tym samym będącym zwieńczeniem „tygodnia tygodni” (7 x 7). Składano ofiary Ninurcie, zaś cały dzień dedykowano Guli, przypuszcza się też, że zakazy [pracy] były wtedy nawet bardziej rygorystyczne.

Dalej, rekonstrukcja złamanej tabliczki wskazuje na to, że słowo Sapattum lub Sabattum oznaczało pełnię księżyca. Słowo to jest spokrewnione, lub połączyło się później z hebrajskim słowem Shabbat, bardziej jednak niż „tydzień”, oznaczało ono zapewne „miesiąc”. Jest uznawane za formę sumeryjskiego słowa sa-bat ( ang. „mid-rest”, odpoczynek w środku miesiąca, czyli podczas pełni – przyp. Rad), o czym poświadczają zapiski akadyjskie, jak um nuh libbi ( ang. „day of mid-repose”, dzień środkowego spoczynku). Wg Marcello Craveriego, Szabat „prawie na pewno wywodzi się od babilońskiego Shabattu, święta pełni księżyca, jednak wszelkie ślady jego pochodzenia zostały utracone, natomiast Hebrajczycy przypisują jego pochodzenie historii biblijnej.” Konkluzja ta jest wynikiem restoracji kontekstualnej uszkodzonej tabliczki z historią stworzenia – Enûma Eliš, gdzie czytamy: „[Sa]bbath shalt thou then encounter, mid[month]ly.”[1] („[Sza]bat więc napotkasz, w środku miesiąca”)

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s