Bibl

Tekst masorecki kontra Septuaginta (część 3): Warianty tekstu

 

Eric Jobe (blogs.ancientfaith.com/departinghoreb), tłumaczenie: Radtrap

Praktycznie natychmiast po zakończeniu tłumaczenia zauważono że LXX znacznie różni się od Biblii masoreckiej. Ze względu na niedostatki wiedzy filologicznej o językach greckich i hebrajskich, natura tych różnic pozostawała zagadką aż do czasów współczesnej filologii i lingwistyki. Choć ludzie starożytności wiedzieli bardzo dużo o własnym języku, to jednak nasza obecna wiedza na temat wewnętrznych mechanizmów starożytnej greki i pisma hebrajskiego daleko przewyższa stan wiedzy starożytnych. Filologia zapewnia nam okno przez które możemy przyglądać się historycznemu rozwojowi tych języków, tym samym rozumiejąc rzeczy których ludzie antyczni rozumieć nie mogli.

Dla przykładu, dopiero w czasach Średniowiecza hebrajska tradycja gramatyczna zaczęła wzorować się na gramatyce arabskiej. Podczas gdy żydowscy gramatycy w osobach Jonasza ibn Janaka czy Josefa Kimki rozumieli rzecz jasna język hebrajski, ich zrozumienie historycznej gramatyki języków semickich było bardzo słabe. Z tego powodu w swoich założeniach używali dwuzgłoskowego systemu korzeni zamiast używanego dzisiaj systemu trójzgłoskowego (patrz trójzgłoskowy korzeń/rdzeń w czasownikach hebrajskich – przyp. tłum). Wiemy również znacznie więcej o zmianach wokalizacji które przechodził język hebrajski, o czym starożytni też nie zdawali sobie sprawy. Wszystkie te niuanse pozwalają nam lepiej zrozumieć różnice między LXX a tekstem masoreckim.

 

WARIANTY I RÓŻNICE MIĘDZY TEKSTEM MASORECKIM A LXX

Miejsce w którym LXX różni się od tekstu masoreckiego nazywane jest wariantem. Warianty mogą pojawiać się w wielu różnych formach i z wielu różnych powodów. Pogrupowałem te warianty na cztery szerokie kategorie. Tak więc wariant może wynikać z:

(1) Użycia tekstu hebrajskiego innego niż masorecki. Hebrajski tekst z którego tłumaczono LXX znany jest w niemieckiej terminologii jako Vorlage.

(2) Dwuznaczności w hebrajskim tekście spółgłoskowym, np. kiedy spółgłoski mogą być wymówione w inny sposób i w każdym z tych przypadków będzie to brzmiało sensownie.

(3) Niezrozumienia tekstu hebrajskiego przez tłumacza(ów) z różnych powodów, zazwyczaj z powodu gramatycznej anomalii, błędu w tekście lub archaizmu. Niektórzy ludzie mogą mieć problem z zaakceptowaniem takiego pomysłu, niestety jest to jedna z podstaw filologii, fakt który możemy wykazać empirycznie.

(4) Umyślnego złego tłumaczenia tekstu przez tłumacza(ów), z powodów ideologicznych lub teologicznych. Większość takich przypadków jest nieszkodliwa i dotyczy użycia metafor zamiast różnego rodzaju antropomorfizmów. Przykłady w dalszej części tekstu.

Dalej, w tych kategoriach możemy wydzielić również pod-kategorie …

 

DWUZNACZNOŚCI W TEKŚCIE SPÓŁGŁOSKOWYM

Omówiliśmy już przykłady pierwszego typu wariantu czyli różny Vorlage, dotyczący Jeremiasza oraz 1 Samuela w częściach 1-ej i 2-iej tej serii, nie będę więc się nad nim rozpisywał. Możemy uznać ten typ wariantu za główną przyczynę w przypadku jeśli nie możemy znaleźć żadnego innego powodu dla istniejącej różnicy. Jeśli słowo lub fraza różni się znacznie od tej hebrajskiej, lub nie ma jej wcale, i nie widzimy żadnego filologicznego lub ideologicznego powodu dla tego stanu rzeczy, możemy wtedy założyć w pewnych przypadkach, że mamy do czynienia z innym Vorlage .

Przechodząc do drugiego typu wariantu, odkrywamy już znacznie więcej powodów dla których tekst spółgłoskowy może być odczytany w inny sposób. Czasami tekst spółgłoskowy może być trudny do odczytania z powodu podobnych do siebie liter.

Zachariasza 12:10

MT: והביטו אלי את אשר דקרו
Wokalizacja: wǝhibbīṭū ˀǝlay ˀeṯ ˀašer dāqārū
Tłumaczenie: I spojrzą na mnie, (na tego) którego przebodli.

LXX: καὶ ἐπιβλέψονται πρός με ἀνθ᾽ ὧν κατωρχήσαντο
Transliteracja: kai epiblepsontai pros me anth’ (h)ōn katōrḵēsanto
Tłumaczenie: I spojrzą na mnie, (na) przeciw komu kpiąco tańczyli.

Wielu ludzi może nie wiedzieć że ten klasyczny tekst mesjanistyczny, przepowiadający przebite rany Chrystusa, wygląda inaczej w LXX choć jego klasyczny sens został zachowany w łacińskiej Wulgacie i syryjskiej Peszicie. W tym wypadku uważam że tekst masorecki zachował lepszy tekst, to znaczy taki który jest trafniejszym proroctwem. Wariant z którym mamy tu do czynienia dotyczy słowa דקרו dāqārū. W języku hebrajskim litery dalet i resz wyglądają niemal identycznie – ד i ר – i często są ze sobą mylone. To jest właśnie powód różnicy w przekładzie LXX. Tłumacz odczytał te słowo jako רקדו rāqāḏū, czyli „taniec”. Nie wiemy czy zamieszanie jest wynikiem błędu tłumacza LXX, czy hebrajskiego skryby który napisał tekst z którego tłumaczono na grekę.

Psalm 120(119):5

MT: אויה לי כי גרתי משך / שכנתי עם אהלי קדר
Wokalizacja: ˀōyā lī kī gartī mešeḵ / šāḵantī ˁim ˀohǝlē qēḏār
Tłumaczenie: Biada mi że przebywam (w) Meszek / że mieszkam w namiotach Kedaru.

LXX: οἴμμοι ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύθη / κατεσκήνωσα μετὰ τῶν σκηνωμάτων Κηδαρ
Transliteracja: oimmoi (h)oti (h)ē paroikia mou emakrythē / kateskēnōsa meta tōn skēnōmatōn kedar
Tłumaczenie: Biada mi, gdyż mój pobyt się przeciąga / mieszkam w namiotach Kedaru.

Ten wariant jest wynikiem pominięcia przyimka „w” w pierwszej części zdania, co jest zjawiskiem powszechnym w hebrajskiej poezji. Tłumacz LXX wymówił tekst w inny sposób, odczytując gǝrāṯī “mój pobyt” zamiast gartī “przebywam”, oraz mašāḵ “przeciągam” zamiast mešeḵ „Meszek”. W tym wypadku wokalizacja tekstu masoreckiego musi być tą oryginalną, ponieważ pasuje do paralelizmu w drugiej części zdania – przebywam (1 część zdania)/mieszkam (2 część), Meszek (1 część)/Kedar (2 część). Wersja LXX nie stosuje tego paralelizmu składniowego choć formułuje dobrą sentencję, taką która może być bardziej przydatna podczas teologizowania.

 

CO MOŻEMY Z TEGO WYNIEŚĆ

1) Różnice między MT a LXX mogą być poddane analizie, mniej lub bardziej naukowej, w celu ustalenia w jaki sposób w ogóle do nich doszło. Nie możemy opierać się na przypuszczeniach oraz bezpodstawnych oskarżeniach fałszowania hebrajskiego tekstu przez Żydów, tylko dlatego że zauważyliśmy istnienie takich różnic.

2) Przy badaniach tego typu niezbędna jest duża wiedza na temat obu tych języków. Zbyt często ludzie snują przypuszczenia na temat MT i LXX bez posiadania odpowiedniej wiedzy wymaganej do wydania właściwego osądu.

3) To że tłumacze LXX mogli popełnić błędy w swoich przekładach, nie oznacza jednocześnie że takie „pomyłki” nie mogą być użyte przez Ducha działającego w ramach Tradycji, ani że nie mogą być one wykorzystane w teologii i egzegezie.

Badanie tekstu masoreckiego (oraz innych zgadzających się z nim wersji tekstów) może zaprowadzić nas do odkrycia wspaniałych skarbów proroctw mesjańskich, jak w przypadku Zachariasza 12:10, oraz innych wersetów pominiętych w LXX. Odrzucenie tekstu masoreckiego tylko dlatego że nie jest on LXX jest działaniem krótkowzrocznym i przesadnie drastycznym.