ashofar

Jak przerobiono Dzień Trąb na Rosz ha-Szana

 

Nehemia Gordon (nehemiaswall.com), tłumaczenie: „Qaraim”

Poniższy tekst jest skróconą wersją tłumaczenia znalezionego w archiwum grup dyskusyjnych Google: https://groups.google.com/forum/#!topic/qaraimpl/YOMABVaOx9o

Jak (faryzeusze) przerobili Dzień Trąbienia (Jom Terua) i głośnych modlitw na Nowy Rok (Rosz Haszana)

 

W 1 dzień siódmego miesiąca (Tiszrei) Tora przykazuje nam zachowywać święty dzień Jom Terua, co oznacza „Dzień dźwięków z trąby i głośnych modlitw” (Kapłańska 23:23-25; Liczb 29:1-6.

Jom Terua jest dniem odpoczynku, w którym praca jest zabroniona. Jedną z wyjątkowych rzeczy o Jom Terua jest to, że Tora nie mówi tego, co jest celem tego świętego dnia. Tora daje co najmniej jeden powód dla wszystkich innych świętych dni, a dla niektórych dwa.

Święto Macot (Przaśników) upamiętnia wyjście z Egiptu, ale jest to również święto na początku żniw jęczmienia (Wyjścia 23:15; Kapłańska 23:4–14)

Święto Szawuot (Tygodni) jest świętem zbiorów pszenicy (Wyjścia 23:16; 34:22)

Jom Ha-Kippurim jest narodowym dniem pokuty jak jest to opisane bardzo szczegółowo w Wajikra (Kapłańska) 16. Wreszcie święto Sukkot (Namiotów) (w qaraimskiej tatarszczyźnie Kuszczej Szalaszej) upamiętnia zaspokojone Izraelitów na pustyni, ale jest także świętowaniem zbiorów produktów rolnych (Wyjścia 23:16).

W przeciwieństwie do tych wszystkich świąt Tory, Jom Terua nie ma jasnych celów oprócz tego, że w tym dniu jest nam przykazano, że mamy odpoczywać.

Nazwa Jom Teruah może dostarczyć cennych wskazówek co do swoich celów. Jom znaczy dzień, Terua dosłownie oznacza wydanie głośnego trąbienia, sygnału, dźwięku, jest opisany np. w Księdze BeMidbar (Liczb):

Gdy zatrąbicie dźwiękiem urywanym, wyruszą obozy, które obozują po stronie wschodniej. Gdy powtórnie zatrąbicie dźwiękiem urywanym, wyruszą obozy, które obozują po stronie południowej. Gdy będą mieli ruszyć w pochód, zatrąbią dźwiękiem urywanym. (BeMidbar – Liczb 10:5-6).

To słowo może opisywać hałas wytworzony przez trąbkę, ale także opisuje hałas wytwarzany przez duże zgromadzenie ludzi jednogłośnie krzyczących, na przykład: 

Tissot_The_Seven_Trumpets_of_Jericho„A gdy będą przeciągle trąbić na szofar i wy usłyszycie głos szofaru, niech cały lud wzniesie głośny okrzyk bojowy. Wtedy mur miasta rozpadnie się w miejscu, a lud wkroczy do niego, każdy prosto przed siebie” (Jehoszua 6:5)

W tym werset słowo „krzyk” pojawia się dwukrotnie, raz jako czasownik terua, a drugi raz jako rzeczownik terua. Pomimo, że ten werset mówi o dźwięku z Szofaru (róg barani), dwa przypadki Terua odnoszą się zarówno do jednogłośnego krzyku Jizraelitów, po którym nastąpił upadek murów Jerycha.

Choć Tora nie mówi nam bezpośrednio o celu Jom Terua, jego nazwa może wskazywać, że jest on przeznaczony jako dzień modlitwy publicznej. Czasownik terua często odnosi się do hałasu wytwarzanego przez zgromadzenie wiernych wzywając jednogłośnie Wszechmogącego. Na przykład:

–  „Wszystkie narody, klaskajcie w dłonie! Wykrzykujcie Bogu głosem radosnym” (Psalmy 47:2)

  –  „Wykrzykuj Bogu cała ziemo!” (Psalmy 66:1)

–     „Radośnie śpiewajcie Bogu, mocy naszej, wykrzykujcie Bogu Jaakowa!” (Psalmy 81:2)

–    „Wykrzykuj JHWH, cała ziemio!” (Psalmy 100:1)

W Księdze Kapłańskiej Jom Terua jest również określany jako Zichron Terua – pamiątka trąbienia albo pamiątkowe trąbienie:

„W miesiącu siódmym, pierwszego dnia tegoż miesiąca, będziecie mieli dzień odpoczynku, dzień pamiętny, z pamiątkowym trąbieniem, święte zgromadzenie.” (Wajikra 23:24)

Słowo Zichron (Zikaron, Zacher) jest czasem tłumaczone jako „memoriał”, ale to hebrajskie słowo ma również znaczenie „wspomnieć” często w odniesieniu do wypowiadania imienia JHWH, np. Wyjścia 3:15; Izajasza 12:4; Izajasza 26:13; Psalmy 45:18.

Dzień Zichron Terua, „Wspomnienie Krzyku” jest innym oznaczeniem Jom Terua, może odnosić się do dnia spotkania w modlitwie publicznej, w którym tłum wiernych jednogłośnie chwali imię JHWH.

Dzisiaj niewiele osób pamięta biblijną nazwę Jom Terua i zamiast tego jest powszechnie znany jako „Rosz Haszana”, który dosłownie oznacza „głowa roku”, a co za tym idzie również „Nowy Rok”. Zmiana Jom Terua (Dzień Krzyczenia) na Rosz Haszana (Nowy Rok) jest wynikiem wpływu pogańskich babilończyków na żydowski naród. Pierwszym etapem zmian było przyjęcie babilońskich nazwy miesięcy. W Torze miesiące są numerowane jako pierwszy miesiąc, drugi miesiąc, trzeci miesiąc, itd. (Kapłańska 23; Liczb 28). Podczas ich pobytu w Babilonie nasi przodkowie zaczęli używać nazwy pogańskich babilońskich miesięcy, fakt opisany w Talmudzie:

„Nazwy miesięcy wyruszył z nimi z Babilonii.” (Talmud Jerozolimski, Rosz Haszana 1:2 56d)

W religii babilońskiej Tammuz był bogiem ziarna, którego coroczna śmierć i zmartwychwstanie przynosiły płodność na świat. W księdze Jechezkela, prorok opisuje podróż do Jerozolimy, w której ujrzał żydowskiej kobiety siedzące w świątyni „płaczące nad Tammuzem” „I rzekł do mnie: Zobaczysz jeszcze większe obrzydliwości, które oni popełniają. I zaprowadził mnie do wejścia północnej bramy świątyni JHWH; a oto siedziały tam kobiety, które opłakiwały Tammuza.  Wtedy rzekł do mnie: Czy widziałeś to, synu człowieczy? Ujrzysz jeszcze większe obrzydliwości niż te.” (Ezechiela 8:14)

Powodem płaczu nad Tammuz jest to, że zgodnie z mitologią babilońską Tammuz został zabity, ale jeszcze nie zostało wskrzeszony. W starożytnej Babilonii czasem na płacz nad Tammuzem było wczesne lato, kiedy deszcze nie pada na całym Bliskim Wschodzie i zielona roślinność jest spalana przez bezlitosne słońce. Do dzisiaj czwarty miesiąc rabinicznego kalendarza jest znany jako miesiąc Tammuz i jest to czas płaczu i smutku.

Niektóre z nazw babilońskich miesięcy można znaleźć w późniejszych księgach Tanachu, ale zawsze pojawiają się obok nazwy miesięcy z Tory. Na przykład, Ester 3:7 mówi:

” W miesiącu pierwszym, to jest w miesiącu Nisan, w dwunastym roku panowania króla Achaszwerosza”

Ten werset rozpoczyna się nazwą miesiąca z Tory („pierwszego miesiąca”), a następnie przekłada się w tym miesiącu jego pogański odpowiednik („to jest w miesiącu Nissan”). W czasach Estery wszyscy Żydzi mieszkali w granicach imperium perskiego a Persowie przyjęli
kalendarz babiloński dla administracji cywilnej w swoim imperium. Początkowo Żydzi stosowali babilońskie nazwy miesięcy obok nazwy miesięcy z Tory, ale z biegiem czasu nazwy miesięcy z Tory wypadły z użycia.

Jak żydowski naród stał się bardziej komfortowy z babilońskimi nazwami miesięcy, stał się bardziej podatny na inne babilońskie wpływy. To jest podobne do sposobu, w jaki amerykańscy Żydzi zachowują Chanukę pod wpływem Bożego Narodzenia. Ten wpływ zaczął się z pozoru nieszkodliwym zwyczajem dawania prezentów na Chanuke. Przed przybyciem żydów do Ameryki ten zwyczaj był nieznany i wciąż jest rzadkością w Izraelu, gdzie Chanuka nie musi konkurować z Bożym Narodzeniem o serca i umysły młodzieży żydowskiej. Potem, co Chanuka przejęła ten stosunkowo banalny aspekt Bożego Narodzenia, otworzyła się na większe wpływy. Dziś wielu Żydów wprowadziło zwyczaj postawienia „Chanukowego Krzaczka” jako alternatywy dla bożonarodzeniowej choinki. Ci Żydzi nie chcą przyjąć Boże Narodzenie wprost, więc „judaizują” choinki i wprowadzają je do Chanuki. Ten przykład pokazuje, jak łatwe jest być pod wpływem praktyk obcej religii, zwłaszcza, gdy istnieje pewne podobieństwo. Fakt, że często Chanuka jest w tym samym czasie, co Boże Narodzenie, ułatwia amerykańskim Żydom przyjmowanie elementów Bożego Narodzenia do ich sposobu świętowania Chanuki.

Podobnie jak Żydzi z Ameryki byli pod wpływem Bożego Narodzenia tak i starożytni rabini byli pod wpływem pogańskiej religii babilońskiej. Mimo tego, że wielu Żydów wrócił do Judei, gdy wygnanie oficjalnie zakończyło się w 516 roku p.n.e., przodkowie rabinów zostali pozostali w Babilonii, gdzie rabiniczny judaizm stopniowo nabrał kształtów.

Wielu z pierwszych znanych rabinów, takich jak Hillel I, urodziło się i wykształciło w Babilonii. W rzeczywistości Babilonia pozostawały w centrum rabinicznego judaizmu, aż do upadku Gaonate w XI wieku n.e. Babiloński Talmud obfituje w wpływy z babilońskiego pogaństwa. Rzeczywiście, pogańskie bóstwa pojawiają się nawet w Talmudzie jako aniołowie i demony.

Jedną z dziedzin, na którą miał wpływ babilońskiej religii,  było zachowywanie Jom Terua jako uroczystości Nowego Roku. Od bardzo wczesnych czasów Babilończycy mięli księżycowo-słoneczny kalendarz bardzo podobny do biblijnego kalendarza. Z którego wynikało, że Jom Terua często wypadł w tym samym dniu co babiloński noworoczny festiwal znany jako „Akitu”. Akitu wypadł w dniu 1 Tiszrei, który zbiegał się z Jom Terua na 1 dzień siódmego miesiąca . Fakt, że Żydzi zaczęli nazywać siódmy miesiąc babilonską nazwą Tiszrei utorował drogę do przeobrażenia Jom Terua w żydowską Akitu.

Jednocześnie rabini nie chcięli przyjąć Akitu wprost, więc zjudaizowali ją, zmieniając nazwę Jom Terua (Dzień Krzyczenia) na Rosz Haszana (Nowy Rok). Fakt, że Tora nie dają powód dla Jom Terua bez wątpienia ułatwił rabinom to, aby ogłosić go Żydowskim Nowym Rokiem.

kalendarzCR1

Może to się wydawać dziwaczne, aby świętować Jom Terua, jako Nowy Rok wiedząc, że to jest w pierwszym dniu siódmego miesiąca, ale w ramach kultury babilońskiej było to zupełnie naturalne. W rzeczywistości Babilończycy obchodzili Akitu, Nowy Rok, dwa razy każdego roku, raz pierwszego Tishrei i ponownie sześć miesięcy później, pierwszego Nissanu. Pierwsze babilońskie obchody Akitu zbiegły się z Jom Terua a drugie Akitu zbiegały się z rzeczywistym Nowym Rokiem, według Tory, pierwszego dnia pierwszego miesiąca. W ten sposób rabini z łatwością ogłosili Jom Terua Nowym Rokiem, i odrzucili to, że 1 dzień „pierwszego miesiąca” w Torze jest nazywany również Nowym Rokiem. Ale ciężko to mogli udowodnić w oparciu o Wyjścia 12:2, który mówi:

„Ten miesiąc będzie wam początkiem miesięcy, będzie wam pierwszym miesiącem roku.”

Kontekst tego wersetu mówi o obchodach Święta Przaśników, które są w pierwszym miesiącu. W świetle tego wersetu rabini nie mogą zaprzeczyć, że pierwszy dzień pierwszego miesiąca był biblijnym Nowym Rokiem. Ale w kontekście kultury Babilonii, gdzie Akitu obchodzono jako Nowy Rok dwa razy w roku, to dawało doskonały sens, że Jom Terua może być drugim Nowym Rokiem, chociaż był w siódmym miesiącu.

W przeciwieństwie do babilońskiego pogaństwa Tora nie mówi ani nie sugeruje, że Jom Terua ma coś wspólnego z Nowym Rokiem. Wręcz przeciwnie, o  święcie Sukkot (Namiotów), które odbywa się dokładnie dwa tygodnie po Jom Terua, w jednym z wersetów się mowi, że jest „pod koniec roku” (Wyjścia 23:16).

Nikt nigdy nie powie, że 15 stycznia we współczesnym zachodnim kalendarzu jest ” pod koniec roku ” a Tora by nie opisywała Sukkot w ten sposób, jeżeli Jom Terua miał być obchodzony jako Nowy Rok.

Niektórzy współcześni rabinów twierdzą, że Jom Terua jest określane jako Rosz Haszana w Ezechiela 40:1, który opisuje wizję, którą miał prorokiem, „Na początku roku (Rosz Haszana) dziesiątego dnia miesiąca”. Fakt, że Ezechiel 40:1 odnosi się do dziesiątego dnia
miesiąca, pokazuje, że w tym kontekście Rosz Haszana nie może oznaczać „Nowy Rok”. Zamiast tego musi się zachować jego dosłowny sens „głowa roku”, odnoszący się do pierwszego miesiąca w kalendarzu według Tory.

Dlatego, 10 dzień Rosz Haszana w Ezechiela 40:1 musi odnosić się do 10 dnia pierwszego miesiąca. Jom Terua jest wymieniony w następujących fragmentach biblijnych:

–  Kapłańska 23:23-25 „I przemówił JHWH do Moszego tymi słowy:  Powiedz synom izraelskim tak: W miesiącu siódmym, pierwszego dnia tegoż miesiąca, będziecie mieli dzień odpoczynku (Szabbatton), dzień pamiętny, pamiątkowe krzyczenie, święte zgromadzenie; żadnej ciężkiej pracy wykonywać nie będziecie, a składać będziecie ofiary ogniowe dla JHWH.”

–    Liczb 29:1-6 „W siódmym miesiącu, pierwszego dnia miesiąca, będziecie mieli uroczyście ogłoszone święto; nie będziecie wykonywać żadnej ciężkiej pracy, będzie to dla was Dzień Krzyczenia.  [Lista ofiar w Jom Terua]”

Pyt: Co z Kapłańską 25:9?

Odp: Niektórzy ludzie twierdzą, że Jom Terua należy uznać za Nowy Rok, ponieważ jest to początek Jubileuszu – Jowel. Jednak Tora nie mówi, że Jom Terua jest początkiem Szabatowego Roku i wszystko wzkazuje na to, że Jowel   rozpoczyna się 1 dnia pierwszego miesiąca. Tora mówi:

„W dziesiątym dniu siódmego miesiąca każesz zadąć w szofar. W dniu pojednania każecie dąć w szofar po całej waszej ziemi.” (Kapłańska 25:9)

Ten werset mówi, że należy użyć Szofar, aby ogłosić przyjście Jubileuszowego Roku, 50 roku w szabatycznym systemie. On nie mówi, że Jubileusz rozpoczyna się w Dzień Pokuty tylko, że zbliżające się przyjście Jubileuszowego roku jest ogłaszane w Dzień Pokuty. W rzeczywistości dąć w Szofar ma się po całej ziemi na Jom Kipur w 49 roku, sześć miesięcy przed rozpoczęciem zbliżającego się Jubileuszowego roku. To wyjaśnienie jest poparte przez bezpośredni kontekst Kapłańska 25. Werset 8 mówi, że trzeba policzyć 49 lat, werset 9 mówi, że trzeba dąć w szofar po całej ziemi a werset 10 mówi, że trzeba ogłosić 50 rok jako Jubileusz.   To pokazuje, że w Szofar ogłaszający najbliższy Jubileusz w wersecie 9, ma się dąć po całej ziemi przed Jubileuszem, który się ogłasza w werset 10.

P: Czy nie jest siódmy miesiąc początkiem cyklu rolniczego?

A: W Torze połowa siódmego miesiąca jest rzeczywiście końcem rolniczego cyklu, a konkretnie cyklu ziaren.  W ziemi Izraela, ziarna są sadzone jesienią i zebrane wiosną. Nowy cykl rolny faktycznie nie rozpocznie się, dopóki deszcz nie rozmiękczy glebę, żeby się dało kopać motyką.  W ziemi Izraela mogłoby to być już w połowie siódmego miesiąca, ale zazwyczaj jest to w ósmym miesiącu lub później. Logicznie ósmy miesiąca należy uznać za początek roku, a nie siódmy miesiąc.